Nieuw Strafwetboek in werking: een historische hervorming van het Belgische strafrecht

Sinds 1 september 2026 is het nieuwe Belgische Strafwetboek in werking getreden. Daarmee komt een einde aan het oude Strafwetboek van 1867 en werd een belangrijke stap gezet naar een moderner, duidelijker en meer samenhangend strafrecht.

De hervorming heeft belangrijke gevolgen voor ondernemingen en burgers.

Wat verandert er?

Een van de opvallendste vernieuwingen is de nieuwe indeling van misdrijven.

Het klassieke onderscheid tussen overtredingen, wanbedrijven en misdaden verdwijnt. Voortaan worden alle strafbare feiten ingedeeld volgens acht strafniveaus, afhankelijk van hun ernst.

Elk niveau bepaalt de zwaarte van het misdrijf en de bijbehorende minimum- en maximumstraf. Hoe hoger het niveau, hoe zwaarder de hoofdstraf. Op niveau 1, het lichtste niveau, staat geen gevangenisstraf meer.

Het nieuwe Strafwetboek verankert het principe dat een gevangenisstraf slechts kan worden opgelegd indien de doelstellingen van de straf niet kunnen worden bereikt met een andere wettelijk voorziene straf, zoals een geldboete, een werkstraf of een probatiestraf. De gevangenisstraf wordt uitdrukkelijk het ultimum remedium.

Daarnaast legt het nieuwe Strafwetboek meer nadruk op een evenwichtige en proportionele bestraffing. Alternatieve straffen krijgen een prominentere plaats en de rechter kan ook nieuwe straffen opleggen zoals een beroepsverbod, een contactverbod of een plaatsverbod.

Voor rechtspersonen geldt een eigen schaal met bijkomende straffen die specifiek op de onderneming gericht zijn: sluiting van de inrichting, verbod om activiteiten uit te oefenen of de ontbinding van de rechtspersoon in de meest ernstige gevallen.

Wat met feiten gepleegd vóór 1 september 2026?

Een bijzonder aandachtspunt is de toepassing van het nieuwe Strafwetboek op lopende strafzaken die betrekking hebben op feiten die dateren van voor de inwerkingtreding van het nieuwe strafrecht op 1 september 2026.

In principe is er een verbod op terugwerkende kracht: de regels die van toepassing waren op het ogenblik waarop de feiten werden gepleegd, blijven gelden.

Op dit principe geldt een belangrijke uitzondering: het beginsel van de mildere strafwet.

Wanneer het nieuwe Strafwetboek voor de beklaagde gunstiger is dan de oude regeling, moet de rechter hiermee rekening houden. Een vergelijking tussen beide wettelijke regelingen kan dan ook een belangrijke rol spelen bij de strafrechtelijke verdediging.

Werd u gedagvaard om te verschijnen voor de correctionele rechtbank of werd u het slachtoffer van een misdrijf en wenst u een schadevergoeding te bekomen? Neem dan contact met ons op via info@akurad.be of telefonisch op 051 203 051.