Imprevisieleer: Wat als een contract plots oneerlijk wordt?

In het verbintenissenrecht geldt het algemeen principe dat een rechtsgeldig gesloten overeenkomst partijen tot wet strekt, hetgeen impliceert dat partijen hun contractuele verbintenissen correct en tijdig moeten naleven.

Enkel in geval van een overmachtssituatie – thans in het Burgerlijk Wetboek gedefinieerd als een ontoerekenbare onmogelijkheid voor de schuldenaar om zijn verbintenis na te komen door het onvoorzienbaar en het onvermijdbaar karakter van het beletsel – werd (en wordt nog steeds) de schuldenaar bevrijd van zijn verplichting tot uitvoering van de betreffende verbintenis en draagt hij hierbij geen verantwoordelijkheid.

Maar wat als de uitvoering van de overeenkomst niet onmogelijk, maar wegens onvoorzienbare en ontoerekenbare omstandigheden voor één van de partijen wél buitensporig zwaar wordt?

De wetgever heeft voormelde vraag beantwoord door de imprevisieleer in artikel 5.74 van het Burgerlijk Wetboek wettelijk te verankeren voor overeenkomsten gesloten vanaf 1 januari 2023.

De schuldenaar kan aan de schuldeiser vragen om het contract opnieuw te onderhandelen met het oog op de aanpassing of beëindiging ervan indien – cumulatief – aan de volgende vereisten is voldaan:

• Een verandering van omstandigheden maakt de uitvoering van het contract buitensporig bezwarend, dermate dat de uitvoering ervan redelijkerwijze niet langer kan worden geëist;
• Die verandering was onvoorzienbaar bij de contractsluiting;
• Die verandering is ontoerekenbaar aan de schuldenaar;
• De schuldenaar heeft dit risico niet voor zijn rekening genomen;
• De wet noch het contract sluit die mogelijkheid uit.

Gedurende de heronderhandelingen zijn de partijen er wel toe gehouden hun verbintenissen na te komen.

Indien een akkoord na heronderhandeling van het contract uitblijft, kunnen partijen of één van hen zich tot de rechter wenden, die vervolgens de overeenkomst kan aanpassen, dan wel geheel of gedeeltelijk beëindigen.

De imprevisieleer is van aanvullend recht zodat het contractspartijen vrij staat om de mogelijkheid tot heronderhandeling wegens verandering van omstandigheden uit te sluiten, te beperken of de uitwerking ervan te concretiseren.

De imprevisieleer brengt aldus meer nuance in het contractenrecht: zekerheid blijft belangrijk, maar rechtvaardigheid ook!

Heeft u vragen over de imprevisieleer, of wenst u een imprevisieclausule op te nemen in uw contract, contacteer dan één van onze specialisten.